In 2026 bestaat het Nieuwe Stads Wees Huis precies 350 jaar. reden voor het Natuurmuseum Fryslân om een bijzondere tentoonstelling te maken.
25 april t/m 31 mei 2026
Tentoonstelling over 350 jaar Het Nieuwe Stads Weeshuis
Natuurmuseum Fryslân is gevestigd in het monumentale Nieuwe Stads Weeshuis, dat een lange en veelbewogen geschiedenis kent. In januari 1676 kwamen de eerste weeskinderen, dat is dit jaar dus precies 350 jaar geleden! Ter gelegenheid van dit jubileum organiseert Natuurmuseum Fryslân een bijzondere expositie.
Blauwe wezen
Duizenden wezen hebben in het weeshuis gewoond, de laatste kinderen vertrokken in 1953 uit het gebouw. De jongens en meisjes werden Blauwe Wezen genoemd, omdat ze blauwe kleding droegen, naar de kleur van het stadswapen. Tegenwoordig zijn er nog steeds blauwe wezen in het museum; het Blauw weeskind is namelijk een vlindersoort, die in de collectie is opgenomen.
Stadswezen
Het weeshuis is gebouwd in 1675 op de fundering van een voormalig pesthuis. Na de laatste plaag van 1666, kwam het pesthuis beschikbaar voor een andere functie. Het werd herbestemd als weeshuis. In het reeds bestaande weeshuis van de stad konden alleen de burgerwezen terecht, kinderen van ouders die het burgerrecht hadden bezeten. Andere wezen werden op kosten van de stad onderhouden, de stadswezen. Na het rampjaar 1672, waarin de Republiek van alle kanten werd aangevallen, steeg het aantal stadswezen enorm. Uitbreiding in de vorm van het Stadsweeshuis was dus dringend nodig.
Verhalen en anekdotes
Van 350 jaar geschiedenis is, behalve een aantal foto’s en enkele voorwerpen, niet veel overgebleven. Voor het samenstellen van de expositie zijn daarom gesprekken gevoerd met mensen die een link hebben met het weeshuis, hetzij dat ze hier zelf als weeskind hebben gewoond, hetzij familieleden of verre nazaten van weeskinderen. Dit leverde indrukwekkende verhalen en bijzondere anekdotes op. Verhalen over discipline en gehoorzaamheid, school en werk, Sinterklaasvieringen en Voogdendagen.
Voogdessenkamer
In het museum is nog altijd de authentieke Voogdenkamer te zien, maar vroeger was er ook een Voogdessenkamer. De Voogden hielden zich bezig met het bestuur van het weeshuis, de voogdessen waren verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken. Speciaal voor de tentoonstelling wordt deze Voogdessenkamer weer zo goed als mogelijk in oude luister hersteld. Hier komt de bezoeker meer te weten over de geschiedenis van het Stadsweeshuis.
Naaiatelier en werkplaats
In het atrium krijgt de tentoonstelling een vervolg. Hier zijn vier ruimtes te bezoeken: het weeshuisschooltje, een ruimte over eten en vrijetijdsbesteding, een naaikamer en een werkplaats. De meisjes werden namelijk opgeleid tot dienstmeisje en deden naaiwerk, de jongens werden onderricht in het vak van timmerman, schoenmaker, behanger of schilder. Tot 1810 had het weeshuis het mandaat op het maken van doodskisten, de meisjes naaiden de doodshemden. Hiermee werd geld verdiend voor het weeshuis. Door voor een opleiding te zorgen, konden de weeskinderen later in hun eigen onderhoud voorzien.
Borduurkunstwerk
In de tentoonstelling kunnen kinderen zich verkleden als weeskind en plaats nemen in de schoolbanken. Hier gaan ze met lei en krijt een dier natekenen en een schrijfopdracht doen. In het naaiatelier werken bezoekers samen aan een groot borduurkunstwerk en iedereen kan een steekje bijdragen. Ook in de timmerwerkplaats kunnen bezoekers aan de slag.
Weefgetouw
De meisjes in het weeshuis leerden niet alleen sokken stoppen, borduren en breien, maar ook weven. In de weekenden zijn vrijwilligers van de stichting Pleed aanwezig om demonstraties op het weefgetouw te verzorgen. Pleed maakt wol van de schaapskudde uit Leeuwarden. De wol is met natuurlijke materialen geverfd, zoals de wouwplant voor een gele kleur en indigo voor blauw. Dit zijn niet alleen de kleuren van Leeuwarden, maar ook de kleuren van het weeshuis.
Muurschilderingen
Bezoekers kunnen ook buiten meer zien over de weeshuisgeschiedenis. Zo was de fraaie poort aan de achterkant vroeger de officiële ingang. Hier vind je in de uitbouw een historische documentaire met zwartwit beelden van de weeskinderen. Sinds 2025 zijn aan de zijkant van het museum muurschilderingen aangebracht, gemaakt door James Klinge (UK) getiteld Blue Orphan I-IV. De portretten zijn geïnspireerd op de kinderen die hier werden opgevangen.
De tentoonstelling Weeshuis vol verhalen is te zien van 25 april t/m 31 mei 2026.
